U bent hier

Moleculaire diagnostiek vindt de weg naar de routine.

06-10-2017
Intro

Zoals aangekondigd in de vorige edities van deze nieuwsbrief, staan we opnieuw stil bij de nieuwe mogelijkheden die de moleculaire diagnostiek biedt. Niettegenstaande de beschikbaarheid sinds geruime tijd, is de kostprijs een belangrijk obstakel voor het gebruik in de routine. Toch vinden deze testen langzaam maar zeker hun weg naar de eerstlijnszorg. De hoge gevoeligheid en specificiteit, en vooral de snelheid van rapportering van de resultaten zijn belangrijke troeven van deze groeiende reeks testen. In een tweede bijdrage wijzen we op het belang van de huisarts bij de screening van leversteatose. Door het gericht aanvragen van enkele laboratorium testen kan een vaak onopgemerkt en groeiend probleem tijdig gedetecteerd en opgevolgd worden. We wensen u veel leesgenot.

RESPIRATOIRE VIRUSSEN

Acute luchtweginfecties zijn een belangrijke reden voor het consulteren van een arts en voor hospitalisatie van kinderen. De meeste respiratoire virussen kunnen een infectie van de onderste luchtwegen van uiteenlopende ernst veroorzaken,  gekenmerkt door een brede waaier aan symptomen. Het influenzavirus, adenovirus, humaan-metapneumovirus (hMPV), parainfluenza virus, rhinovirus en respiratoir syncytieel virus (RSV) kunnen allen bronchiolitis en, eerder zeldzaam, pneumonie  veroorzaken met mogelijke hospitalisatie tot gevolg. Bij kinderen is RSV veruit de belangrijkste oorzaak. 

Virale co-infecties komen frequent voor (20 à 25% van de gevallen). Er is geen consensus betreffende het effect van een co-infectie op de ernst en  het verloop van de ziekte. Aangezien het gebruik van antibiotica in geval van virale infecties niet zinvol is, kan een correcte diagnose van de oorzaak zeer nuttig zijn.

Diagnose
Respiratoire virussen kunnen aan de hand van vier verschillende technieken aangetoond worden: virale kweek, klassieke serologie, immunofluorescentie/antigendetectie en nucleinezuur/PCR-gebaseerde testen. 

Bij een virale kweek worden klinisch  respiratoire monsters op verscheidene cellijnen geënt. In geval van replicatie van het virus in de cellen is het cytopathogeen effect van het aanwezige virus diagnostisch. Bij de klassieke serologie worden klinische monsters onderzocht op de  aanwezigheid van virusspecifieke antistoffen. Nadeel van beide technieken is dat ze arbeidsintensief zijn en laattijdig resultaten opleveren. Een klassieke virale kweek kan 10 tot 14 dagen in beslag nemen. De antilichaamrespons na virale infectie heeft vaak twee weken nodig alvorens meetbaar te worden (bovendien blijven 10 tot 30% van patiënten met een bewezen virale luchtweginfectie serologisch negatief).

Antigendetectie is gebaseerd op het gebruik van virusspecifieke monoklonale antilichamen voor een snelle virale detectie rechtstreeks op het monster. Ze zijn snel en eenvoudig, maar de sensitiviteit en specificiteit van deze testen zijn echter onvoldoende, voornamelijk bij een lage prevalentie van virale luchtweginfecties (buiten het seizoen) of in bepaalde patiëntenpopulaties, zoals immuungecompromitteerden en ouderen. Hoewel deze testen nog wijdverspreid beschikbaar zijn, laten ze zich stilaan vervangen door moleculaire testen. 

Moleculaire testen zijn eveneens snel en worden gekenmerkt door een hogere gevoeligheid en specificiteit. Bovendien zijn ze minder afhankelijk van de preanalytische factoren (tijdstip van monstername, staaltype, recipiënt, leeftijd van de patiënt, transport en bewaring van de stalen). Moleculaire testen worden daarom beschouwd als de nieuwe gouden standaard voor de detectie van respiratoire pathogenen. In tegenstelling tot de antigentesten en de klassieke serologie worden deze moleculaire testen momenteel jammer genoeg (nog) niet door het RIZIV terugbetaald. Echter omwille van de bijzondere meerwaarde van de moleculaire diagnostiek, werd het aanvraagformulier van het laboratorium recent uitgebreid met de volgende testen:

  • RSV
  • Influenza A/B
  • Mycoplasma pneumoniae
  • Respiratoir panel van 29 respiratoire pathogenen

 

Richtlijnen staalname
De volgende stalen zijn geschikt voor PCR: nasofaryngeale aspiraten, nasofaryngeale- en keelwissers (afname met eSwab) en nasale spoelingen. 

Resultaten
Resultaten voor de moleculaire testen volgen doorgaans binnen de 1 tot 3 werkdagen na ontvangst van het monster. Voor de resultaten van het respiratoir panel dient op 1 werkweek gerekend te worden.

BORDETELLA

Kinkhoest is een acute besmettelijke bacteriële infectie die veroorzaakt wordt door Bordetella pertussis en, minder frequent, door Bordetella parapertussis.

Het typische ziektebeeld is gekenmerkt door een fasisch verloop waarin herhaaldelijke hoestbuien voorkomen en waarbij expiratoire hoeststoten gevolgd worden door een gierende inspiratie. Het langdurige hoesten wordt veroorzaakt door de toxines afkomstig van de bacterie. De besmettelijkheid is het grootst in het begin van de catarrhale fase, dus voor de aanvang van de hoestbuien. Vaccinatie biedt bescherming tegen de ziekte. Die bescherming neemt echter in de loop van de tijd af.